Skip to content

“แข่งเรือ” นาฏกรรมแห่งสายน้ำ สมบัติร่วม สยาม-อุษาคเนย์

  • by

สมบัติร่วม สยาม

 “แข่งเรือเป็นพิธีกรรมศักดิ์สิทธิ์ของผู้คนทุกชาติพันธุ์ บนดินแดนสุวรรณภูมิ (อุษาคเนย์) ยุคดึกดำบรรพ์ราว ๓,๐๐๐ ปีมาแล้ว” สุจิตต์ วงษ์เทศ ผู้เชี่ยวชาญด้านประวัติศาสตร์/โบราณคดีไทย 

สมบัติร่วม สยาม

            ตั้งแต่ต้นทศวรรษ ๒๕๕๐ การแข่งเรือของหลายจังหวัดถูกถ่ายทอดสดไปทั่วประเทศในฐานะประเพณีการแข่งขันของท้องถิ่นที่ต้องร่วมกันรักษาเอาไว้ทว่าในความเป็นจริงนั้นการแข่งเรือในเมืองไทยมีความเป็นมาที่ยาวนานเกินกว่าที่หลายคนคาดคิดและยังเชื่อมเข้ากับความเป็นเอเชียตะวันออกเฉียงใต้ หรือ “อุษาคเนย์”อย่างแยกไม่ออก และมีนัยลึกซึ้งไปกว่าแค่ประเพณีการละเล่นเพื่อความสนุกสนานและความบันเทิงอย่างที่เรารับรู้กันในยุคหลัง 

            “แข่งเรือ” พิธีกรรมอุษาคเนย์           

            ในอดีตบ้านเมืองบนแผ่นดินใหญ่อุษาคเนย์มักถือกำเนิดริมแม่น้ำสายสำคัญ  ชีวิตผู้คนจึงหลีกไม่พ้นที่จะต้องผูกพันกับสายน้ำและฤดูกาลที่ผลัดเปลี่ยนหมุนเวียนเข้ามาในแต่ละปี  การขึ้นลงและปริมาณน้ำในแม่น้ำยังส่งผลถึงการหาอยู่หากินและการทำการเกษตร

            สุจิตต์ วงษ์เทศ ระบุว่าการแข่งเรือเป็นพิธีกรรมที่เกี่ยวข้องโดยตรงกับการนับถือผี  ด้วยนี่เป็นการสื่อสารกับสิ่งเหนือธรรมชาติที่คนสมัยโบราณเชื่อว่ามีอำนาจในการดลบันดาลความอุดมสมบูรณ์และปริมาณน้ำ

            โดยเฉพาะอย่างยิ่งช่วงฤดูน้ำหลาก ซึ่งตรงกับเดือน ๑๑ (นับแบบไทยตรงกับราวเดือนพฤศจิกายน) ตามท้องทุ่งจะเต็มไปด้วยน้ำปริมาณมหาศาล ซึ่งหากน้ำท่วมสูงยาวนาน ข้าวกล้าในนาและพืชพรรณธัญญาหารย่อมได้รับความเสียหาย แต่ถ้าน้ำลดลงตามเวลาที่ควรจะเป็น หลังจากนั้นก็คือฤดูกาลเก็บเกี่ยวผลผลิต

            พาหนะสำคัญของผู้คนในวิถีชีวิตที่ต้องพึ่งพาสายน้ำคือเรือ  การสัญจรสมัยโบราณมีเส้นทาง “ไฮเวย์” คือแม่น้ำสายสำคัญ  ในกรณีของผืนแผ่นดินใหญ่อุษาคเนย์ก็คือแม่น้ำอิระวดี  แม่น้ำเจ้าพระยา แม่น้ำโขง และลำน้ำสาขาจำนวนมาก เรือแต่ละลำจะมีขนาดใหญ่หรือยาวเพียงใดก็แล้วแต่ฐานะทางสังคมของเจ้าของเรือ  คนโบราณยังมีความเชื่อว่าเรือนั้นคือ “นาค” ผู้พิทักษ์น้ำและโลกบาดาล  เมื่อต้องพึ่งพาเรื่องที่เกี่ยวกับน้ำจึงต้องใช้เรือสื่อสารกับนาคโดยตรง  เว็บสล็อตแตกง่าย


            เรื่องนี้ปรากฏหลักฐานอยู่บนมโหระทึก (กลองสำริด) อายุราว ๒,๕๐๐ ปีมาแล้ว ที่พบกระจายอยู่ทั่วภูมิภาคอุษาคเนย์  โดยบนหน้ากลองมีลวดลายของสิ่งที่ดูคล้ายกับเรือยาว  นักโบราณคดีเวียดนามกับจีนสันนิษฐานว่านี่คือการแข่งเรือที่เป็นส่วนหนึ่งของพิธีกรรมโบราณเพื่อเสี่ยงทายสอบถามเรื่องปริมาณฝนและปริมาณน้ำ

            เรือแข่งเหล่านี้เชื่อกันว่าน่าจะมีฐานะเป็น “เรือศักดิ์สิทธิ์” เป็นเรือส่งวิญญาณที่จะนำพาผู้ตายไปอีกโลกด้วยรูปทรงเรือที่คล้ายงูหรือนาค และใช้แข่งเสี่ยงทายเป็นส่วนหนึ่งของพิธีกรรมเพื่อความอุดมสมบูรณ์

            บางครั้งหัวเรืออาจเป็นรูปนก สัตว์ศักดิ์สิทธิ์ที่เชื่อมโยงระหว่างโลกมนุษย์และโลกบาดาลกับท้องฟ้าที่เชื่อว่าเป็นทางไปถึงยังสถานที่ศักดิ์สิทธิ์อีกแห่งหนึ่ง ที่บรรดาบรรพชนผู้ล่วงลับจะไปพำนักอยู่รวมกัน

            ปัจจุบันประเพณีแข่งเรือยังคงเป็นที่นิยมในจีนตอนใต้ เวียดนาม กัมพูชา และลาว แต่จุดมุ่งหมายก็ไม่ต่างจากในเมืองไทยยุคนี้คือ เพื่อการพนันขันต่อ เป็นเกมกีฬาสร้างความสนุกสนาน หรือใช้แห่กฐิน 

แข่งเรือในสยาม จากความเชื่อสู่การแข่งขัน

สมบัติร่วม สยาม

 

            ในกรณีสยาม การแข่งเรือปรากฏหลักฐานลายลักษณ์อักษรเก่าที่สุดคือกฎมณเฑียรบาลของอยุธยา ที่กล่าวถึงพระราชพิธี “อาษยุชพิธี” ที่จัดขึ้นในเดือน ๑๑ ซึ่งจะมีการแข่งเรือด้วย  ลาลูแบร์ราชทูตชาวฝรั่งเศสที่เข้ามายังราชสำนักของสมเด็จพระนารายณ์มหาราช บันทึกว่าในการแข่งเรือนี้มีการพนันขันต่อปะปนอยู่ด้วย และได้รับความนิยมเป็นอย่างมาก  เว็บสล็อตแตกบ่อย

 

            ในราชสำนักกรุงศรีอยุธยา พิธีกรรมคือเวทีที่กษัตริย์ใช้แสดงบุญญาบารมี เช่นนำเรือไปทำพิธีกลางห้วงน้ำด้วยการเห่กล่อมแม่น้ำ ซึ่งต่อมาพัฒนาเป็นเห่เรือ (เชื่อกันว่าเป็นการเห่กล่อมแม่ย่านางเรือ) พัฒนาเป็นการพายเรือตามน้ำเพื่อ “ไล่น้ำ” ให้ลดอย่างรวดเร็ว  ต่อมาจึงกลายเป็นการ “แข่งเรือ” เพื่อเสี่ยงทายว่าน้ำจะลดหรือไม่ โดยผู้ที่เข้าแข่งขันคือบรรดาขุนนางในราชสำนัก   สล็อตเว็บตรงไม่ผ่านเอเย่นต์

 

            เข้าสู่ยุคต้นกรุงรัตนโกสินทร์  ในสมัยพระบาทสมเด็จพระพุทธเลิศหล้านภาลัย รัชกาลที่ ๒ เมื่อมีการสร้าง “สวนขวา” ภายในพระบรมมหาราชวังเมื่อปี ๒๓๖๑ ก็โปรดเกล้าฯ  ให้มีการแข่งเรือในสระนั้น  หรือในรัชสมัยพระบาทสมเด็จพระจุลจอมเกล้าเจ้าอยู่หัว รัชกาลที่ ๕ ก็มีการจัดแข่งเรือให้พระราชอาคันตุกะ คือมกุฎราชกุมารแห่งจักรวรรดิรัสเซีย (ต่อมาคือพระเจ้าซาร์นิโคลัสที่ ๒) ทอดพระเนตร

            ปัจจุบันการแข่งเรือถือเป็นกีฬาที่ปรากฏในท้องถิ่นหลายแห่งและมีกระจายอยู่ทุกภาค  การแข่งเรือเป็นไปเพื่อการกุศลในเทศกาลทางศาสนา เช่น ทอดกฐิน ทอดผ้าป่า ในเดือน ๑๐๑๒ ซึ่งเป็นฤดูน้ำหลาก  ประชาชนจะใช้เรือในการสัญจรและนำองค์กฐินและผ้าป่าไปถวายวัด หลังจากนั้นจึงมีการแข่งเรือกันโดยเชื่อว่าผู้เข้าแข่งขันจะได้บุญ  บางท้องที่ก็จัดให้มีการแข่งเรือในงานไหว้พระประจำปี ในงานบวงสรวงสิ่งศักดิ์สิทธิ์ของท้องถิ่น  ในงานเทศกาลรื่นเริงอื่นๆ โดยส่วนมากจะจัดในฤดูน้ำมากเท่านั้น และเป็นประเพณีที่มีกระจายแทบทุกจังหวัด   สล็อตเว็บตรง

 

            เรือที่ใช้ในการแข่งขันมีทุกขนาดและมีหลายประเภทตามแต่จะตกลงกัน เช่น เรือแจว เรือบด เรือเพรียว เรือเข็ม เรือยาว เรือเผ่น เรือม้า เรือมาด เรือสำปั้น ฯลฯ ตามแต่ท้องถิ่นแห่งนั้นๆ จะนิยม  จำนวนฝีพายที่กำหนดให้มีบนเรือมีตั้งแต่ ๑๖๐ คน  แข่งขันกันเป็นระยะทางมากกว่า ๒๐๐ เมตรขึ้นไปในแม่น้ำลำคลอง  เรือที่เข้าแข่งขันอาจมีมากกว่าสองลำ มีการปักทุ่นหรือธงไว้ที่ริมตลิ่งเพื่อกำหนดสนามแข่งขัน  ที่เส้นชัยอาจมีการวางทุ่นลอยติดธงเป็นหลักหมาย  ในสนามแข่งขันจะมีกรรมการอย่างน้อยสองคน คอยดูที่จุดเริ่มต้นและเส้นชัยโดยที่จุดเริ่มต้นเรือทุกลำต้องมาลอยลำอยู่ในแนวเดียวกัน ระหว่างพายแข่งห้ามกลั่นแกล้งคู่แข่ง ลำใดล่มระหว่างแข่งก็ถือว่าหมดสิทธิ์ และลำใดคนที่หัวเรือคว้าธงได้ก่อนก็ถือว่าเป็นผู้ชนะ   เว็ปตรงแตกหนัก

 

แต่ภาพที่คนไทยคุ้นตาคือ “การแข่งขันเรือยาวประเพณี” ที่ได้รับความนิยมมากกว่าการแข่งเรือประเภทอื่น

สมบัติร่วม สยาม

            “เรือยาว” ขุดขึ้นจากไม้ซุงทั้งต้นจนมีลักษณะคล้ายกาบกล้วย  ส่วนหัวและท้ายเรียวเล็ก สามารถบรรจุฝีพายได้ตั้งแต่ ๒๐๖๐ คน ตามขนาดเล็ก-ใหญ่     สล็อตแตกหนัก

 

            ในการแข่งขัน แต่ละลำจะต้องจัดฝีพายลงประจำเรือ ปรากฏทั้งทีมชายและทีมหญิง  บนเรือ นอกจากฝีพายแล้ว จะต้องมีคนให้จังหวะเพื่อฝีพายทั้งหมดจะได้จ้วงพายพร้อมเพรียงกัน  การให้จังหวะมีทั้งการโบกธง ตีกรับ เคาะไม้ ตีกลอง ฯลฯ

            ประเภทของเรือยาวและการแข่งขันจะถูกจำแนกด้วยจำนวนฝีพาย ส่วนมากแบ่งเป็นสี่ประเภท คือ “เรือยาวใหญ่” ฝีพาย ๔๑–๕๕  คน “เรือยาวกลาง” ฝีพาย ๓๑–๔๐ คน “เรือยาวเล็ก” ฝีพายไม่เกิน ๓๐ คน และ “เรือยาวจิ๋ว” ใช้ฝีพายไม่เกิน ๑๒ คน  

            บางท้องที่อาจจัดให้มีการแข่งขันระหว่างทีมหญิงกับชายโดยทีมชายจะลดจำนวนฝีพายลงเพื่อไม่ให้ทีมหญิงเสียเปรียบ นอกจากการแข่งขันในท้องถิ่น  ยังมีการแข่งขันในระดับชาติอีกด้วยโดยเป็นการประชันกันระหว่างผู้ชนะที่มาจากแต่ละท้องที่

            สิ่งที่เป็นเสน่ห์ของการแข่งเรือยาวคือการพากย์ของโฆษกสนามที่รู้ประวัติของเรือแต่ละลำ สถานการณ์ของแต่ละทีม รู้สภาพสนามแข่งขัน และมีศิลปะในการพากย์ให้สนุกและเร้าใจติดต่อกันตลอดระยะเวลาการแข่งขัน

            การแข่งเรือยาวและการแข่งเรือประเภทต่างๆ ถือเป็นกีฬาพื้นบ้านที่ได้รับความนิยมแพร่หลายในประเทศไทย มีทั้งเพื่อความบันเทิง เพื่อการพนันขันต่อ ปัจจุบันยังถูกบรรจุในการแข่งขันกีฬาแห่งชาติ มีการแข่งเรือยาวประเพณีชิงถ้วยพระราชทานจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว  มีการแข่งขันแบบเฉพาะกิจหลายแห่ง

            นอกจากนี้ ยังมีการบรรจุในการแข่งขันกีฬาซีเกมส์อีกด้วย